ผู้จ่ายไม่หักภาษี ณ ที่จ่าย หรือหักไม่ครบ — ใครรับผิดชอบทางภาษี?

ในทางปฏิบัติธุรกิจ คำถามนี้เกิดบ่อยเมื่อจ้างเหมา จ่ายค่าบริการ หรือจ่ายค่าจ้างทำของ แล้วฝั่งจ่ายไม่หักภาษี ณ ที่จ่ายตามที่ควร หรือหักในอัตราที่ผิด ฝั่งรับเงินได้มักกังวลว่าจะถูกเรียกเก็บภาษีซ้ำหรือรับผิดแทน — กรอบหลักอยู่ที่ว่าใครเป็น ผู้มีหน้าที่หักภาษี ตามกฎหมาย

กรอบหลัก: ประมวลรัษฎากร มาตรา 50 และ 52

มาตรา 50 แห่งประมวลรัษฎากรกำหนดว่าเมื่อมีการจ่ายเงินได้พึงประเมินตามที่ระบุในหมวดนั้น ๆ ให้ผู้จ่ายเงินได้หักภาษีไว้ ณ ที่จ่ายตามอัตราที่กฎหมายกำหนด (ยกเว้นกรณีที่มีข้อยกเว้นเฉพาะ) — ผู้ที่อยู่ในฐานะ “ผู้จ่าย” ตามเงื่อนไขแต่ละกรณีจึงเป็นผู้มีหน้าที่หัก

มาตรา 52 กำหนดให้ผู้มีหน้าที่หักภาษีตามมาตรา 50 ต้องนำเงินภาษีที่หักไว้ไปนำส่งภายในกำหนดเวลา และมีรายละเอียดการปฏิบัติตามที่กฎหมายและระเบียบกำหนด — หากไม่หักหรือไม่นำส่งครบถ้วน จึงเป็นประเด็นความรับผิดของผู้มีหน้าที่หักเป็นหลัก

คำสั่งกรมสรรพากร ป. 20/2531 กับค่าจ้างทำของ

สำหรับการจ่ายเงินค่าจ้างทำของที่เข้าเงื่อนไขตาม คำสั่งกรมสรรพากรที่ ป. 20/2531 กำหนดหลักเกณฑ์ว่าผู้ว่าจ้างประเภทใดต้องหักภาษีในอัตราใดจากผู้รับจ้างประเภทใด — เป็นกรณีตัวอย่างที่แสดงว่ากฎหมายและคำสั่งอธิบดีลงรายละเอียด “ใครหัก ใครถูกหัก” แยกตามสัญญาและลักษณะงาน ไม่ใช่ข้อตกลงปากเปล่าระหว่างคู่สัญญาเพียงอย่างเดียว

แนวข้อหารือและการบังคับทางปกครอง

กรมสรรพากรมีคำตอบข้อหารือ (เผยแพร่ผ่านเว็บไซต์) ในประเด็นว่าเมื่อผู้จ่ายไม่ปฏิบัติตามหน้าที่หักหรือนำส่ง เจ้าพนักงานอาจดำเนินการตามอำนาจตามกฎหมาย เช่น การเรียกเก็บภาษี เงินเพิ่ม และเบี้ยปรับจากผู้มีหน้าที่ — ในกรณีที่เกี่ยวข้องกับผู้รับเงินได้ แนวคำตอบมักพิจารณาว่าภาษีถูกหักไว้แล้วหรือไม่ และการยื่นแบบของผู้รับเงินได้สอดคล้องกับเอกสารหรือไม่

ดังนั้นเชิงปฏิบัติธุรกิจ ควรเก็บหลักฐานการจ่ายเงิน สัญญา และใบหัก ณ ที่จ่าย (หรือหนังสือรับรอง 50 ทวิ) ให้ครบ และหากพบว่าผู้จ่ายไม่หัก ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อพิจารณาว่าควรแจ้งหรือจัดทำเอกสารอย่างไรให้สอดคล้องกับการยื่นภาษีของฝั่งผู้รับเงินได้ — ไม่ใช่การ “ยอมรับความเสี่ยง” แบบตีความเอง

สรุปสำหรับเจ้าของกิจการ

• หน้าที่หักและนำส่งภาษี ณ ที่จ่ายโดยหลักอยู่ที่ผู้จ่ายที่กฎหมายระบุว่าเป็นผู้มีหน้าที่หัก
• ผู้รับเงินได้ยังมีหน้าที่ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ของตนเองตามกำหนด — ต้องสอดคล้องกับเอกสารและข้อเท็จจริง
• กรณีพิพาทหรือข้อเท็จจริงซับซ้อน ควรใช้ทนายความหรือที่ปรึกษาภาษีเฉพาะด้าน

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจเชิงกฎหมายภาษี ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายหรือการบัญชีเฉพาะราย กฎหมาย คำสั่ง และข้อหารือมีการแก้ไขหรือเพิ่มเติมได้ — ควรตรวจสอบข้อความฉบับปัจจุบันและข้อเท็จจริงของคดี